Logo Dierenkliniek Sas van Gent - Zeeuws Vlaanderen - Zeeland
 
 
 
 

PAARDENTANDARTS

Waarom is een paardentandarts nodig?

Een paard is van nature een steppedier, dat al grazend zo'n 20 km per dag aflegt. Het paard neemt iedere keer een klein hapje van hard, stengelig gras en loopt al malende naar het volgende plukje. Het gebit van een paard is ingesteld op deze levenswijze; de groei van de kiezen en tanden loopt gelijk met de slijtage. Paarden met een slecht of scheef afslijtend gebit zullen kauwproblemen krijgen en uiteindelijk omkomen van de honger. Zo zorgt de natuur ervoor dat dieren met gebitsproblemen niet veel kans hebben zich voor te planten.

Het grootste deel van de paarden in Europa heeft niet de kans om de hele dag kleine beetjes te lopen en te grazen. Dit geeft behalve gedrags- en bewegingsproblemen, ook grotere kans op gebits afwijkingen.

Veel van onze moderne paarden hebben gebitsproblemen; dit komt o.a. doordat ze niet de beschikking hebben over de ruwe steppegrassen die hun wilde voorgangers aten en doordat ze per dag minder uren doorbrengen met grazen omdat ze meer op stal staan en minder ruwvoer eten. Het stalpaard krijgt doorgaans 2 keer per dag een portie brokken, die binnen 10 minuten op zijn. Naast het feit dat dit het ontstaan van maagzweren bevordert, slijt het gebit niet genoeg af en kunnen er haken en scherpe randen op de kiezen ontstaan.

Ook als paarden last hebben van aangeboren gebitsafwijkingen zoals bijvoorbeeld een onder- of onderbeet, kunnen ernstige gebitsafwijkingen ontstaan die het paard veel ongemak kunnen bezorgen.

Het belang van een goede gebitsbehandeling bij paarden wordt nog vaak onderschat. Veel mensen realiseren zich niet hoe belangrijk het hebben van een gezond, goed uitgebalanceerd gebit is voor een paard. Dit geldt zowel voor sportpaarden als voor recreatiepaarden; het paard kan efficiënter voedingsstoffen opnemen maar is ook makkelijker in de omgang en makkelijker te rijden.

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, hoeft een paard met ernstige gebitsklachten niet per se ernstige gezondheidsklachten te vertonen: sommige paarden maken geen proppen of zijn niet echt mager maar hebben toch erge gebitsproblemen.

De reden dat gebitscontroles bij paarden geregeld moeten gebeuren is dat paardentanden heel lang blijven doorgroeien: totdat het paard ongeveer 14 jaar oud is groeien de tanden continu; pas na deze leeftijd beginnen ze meer af te slijten dan dat ze aangroeien.

Hoe vaak een gebitsbehandeling nodig is, verschilt van paard tot paard. Het is bijvoorbeeld afhankelijk van de leeftijd, maar ook van de stand van de tanden en het doel waarvoor het paard gebruikt wordt. Voor de meeste paarden geldt dat de tanden 1 x per jaar behandeld moeten worden. Bij jonge paarden is dit soms vaker nodig aangezien er bij deze dieren op korte tijd veel verandert in de mond. Het is sowieso verstandig om het gebit van jonge paarden te laten controleren voor ze ingereden worden, zodat ze geen negatieve ervaringen oplopen door pijn in de mond.

Officiële paardentandarts

Marjolein is lid van de Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging bij het Paard (de NVVGP). Ze is bovendien ook bij de NVVGP gecertificeerd; dit houdt in dat ze alle examens voor de NVVGP heeft afgelegd om dit certificaat te behalen. Door middel van deze certificering kan men zien dat gecertificeerde gebitsverzorgers de nodige opleidingen gevolgd hebben en zich continu bijscholen om het gebit van uw paard zo goed mogelijk te behandelen. Momenteel zijn er in Nederland zo'n 30 gebitsverzorgers die dit certificaat behaald hebben.

Hier vindt u de  website NVVGP . We beschikken over goed, nieuw en professioneel materiaal om uw paard zo goed mogelijk te kunnen behandelen. Verdoving kan uiteraard ook direct gegeven worden omdat  dit enkel door een dierenarts mag worden toegediend (een gebitsverzorger die geen dierenarts is mag uw paard niet verdoven!)

Werkwijze

Allereerst kijken we naar de conditie van het paard en wordt het hoofd uitwendig op afwijkingen gecontroleerd en de maalbeweging van de kiezen bekeken.

 

Uitwendige controle van het hoofd en de maalbeweging van de kiezen


Ook wordt de stand van de snijtanden gecontroleerd, waarna de ‘mondsperder’ ingebracht wordt om de mond van binnen te kunnen bekijken. Het is erg belangrijk om zo een goed beeld van de kiezen te verkrijgen; een gebitsbehandeling zonder dit hulpstuk is niet mogelijk!

We beschikken zowel over handraspen als over electrische raspen. Bij kleine afwijkingen kan het volstaan om met de hand te raspen. Echter, als er grote afwijkingen bestaan, bijvoorbeeld te lange kiezen of haken op de kiezen, dan is het vaak nodig om deze met een electrische vijl te verwijderen. Het is niet praktisch om een halve centimeter kies met de hand af te vijlen. Meestal is er sedatie nodig om paarden met deze electrische vijl te behandelen omdat het anders niet veilig is voor het paard en de behandelaar.

Na het aanbrengen van een mondsperder kan de mond grondig onderzocht en behandelt worden. Het is belangrijk om de mond ook helemaal achterin goed te onderzoeken!

Voor meer interessante foto's en weetjes, zie ook onze facebook-pagina


Wel of geen sedatie?

Sedatie betekent dat het paard een beetje suf gemaakt wordt; het paard blijft ongeveer 45 minuten suf, waarbij hij gewoon blijft recht staan en daarna eventueel weer aan het werk kan.

Afhankelijk van het karakter van het paard en het werk dat er moet gebeuren is sedatie wel of niet noodzakelijk; als er enkel handmatig gevijld moet worden en het paard is rustig en meewerkend, dan is sedatie vaak niet nodig.

Echter, als het paard de gebitsbehandeling niet verdraagt of er zijn dusdanige afwijkingen dat er elektrisch gevijld moet worden, dan is sedatie wel nodig om de behandeling zo veilig en comfortabel mogelijk te maken, zowel voor het paard als de gebitsverzorger. Het is namelijk bij sommige afwijkingen onmogelijk om deze handmatig goed en snel te vijlen, bijvoorbeeld als er een haak op een kies zit van een centimeter. 

In de praktijk worden de meeste paarden gesedeerd om zo zorgvuldig mogelijk te kunnen werken.We zien regelmatig dat de achterste kiezen niet goed gevijld zijn, omdat bij eerdere gebitsbehandelingen het paard niet gesedeerd is geweest. Het lijkt dan alsof het paard goed behandeld is, maar bij het voelen en bekijken van de achterste kiezen blijken er nog veel scherpe punten aanwezig te zijn! Achterin de mond is namelijk veel minder ruimte om te werken dan voor in de mond; door sedatie ontspant het paard zich en kan de mond verder opengesperd worden zodat de kiezen bereikbaar worden.

inspectie mond van gesedeerd paard 

 Dit paard is gesedeerd; het hoofd rust op een hoofdsteun zodat het paard ontspannen kan staan en de eigenaar het hoofd niet omhoog hoeft te houden. Met behulp van een hoofdlamp kan de gehele mond uitgebreid bekeken worden.

Specifieke afwijkingen

Punten aan de kiezen ontstaan omdat de kiezen niet goed van links naar rechts over elkaar heen wrijven, ze komen dus meestal voor aan de buitenzijde van de bovenkiezen en aan de binnenzijde van de onderkiezen. De bovenkaak is wat breder dan de onderkaak, zodat de kiezen van de bovenkaak goed over de kiezen van de onderkaak kunnen wrijven. Dit systeem werkt niet altijd even goed en dan ontstaan scherpe punten en randen die in de wangen en tong prikken.

Haken ontstaan doordat de kiezen niet goed van voor naar achter over elkaar wrijven. Het stuk tand wat niet goed afslijt vormt een grote haak  aan de voor en achterzijde van de kiezen, zodat de kaak niet meer vrij van voor naar achter kan bewegen. Deze haken moeten vaak met de elektrische rasp verwijderd worden omdat ze erg groot kunnen worden.

 

Op deze foto ziet u hoe er op de voorste kies een enorme haak zit. Hierdoor kan de bovenkaak niet meer naar achter bewegen t.o.v. de onderkaak, hij loopt simpelweg vast op de haak.

Doppen zijn de restanten van melkkiezen bij jongen paarden. Deze zitten als een dopje bovenop de al doorgekomen volwassen kiezen en vallen er meestal spontaan af. Er kan echter voer tussen de blijvende kies en dop inkruipen, wat ontsteking kan opleveren. Als de dop al los zit verwijderen we hem preventief.

 

Hier zijn 2 grote doppen van bovenkiezen en 2 kleine doppen van onderkiezen te zien. In het midden liggen 2 getrokken wolfskiesjes.

 

Wolfskiezen zijn hele kleine kiesjes die nog voor de eerste kies in de mond staan. Meestal leunen ze tegen de eerste kies aan, maar ze kunnen er ook een stukje voor staan. Soms zitten de kiesjes verborgen onder het tandvlees, de zogenaamde blinde wolfskiezen. Door hun lokalisatie kunnen wolfskiezen problemen opleveren met het bit; het bit tikt telkens tegen het kiesje aan wat pijn en verzet kan geven. Daarom worden ze vaak verwijderd. Hiervoor gebruiken we altijd plaatselijke verdoving, je zou zelf immers ook niet willen dat de tandarts een kies zonder verdoving trekt!

 wolfskiesje

Op deze foto zie je voor de eerste kies nog een klein kiesje zitten; dit is het wolfskiesje

 

 getrokken wolfskiesje

Hier is het getrokken wolfkiesje te zien.

 

Steps en waves. Als je de kiezenrij van de zijkant bekijkt dan horen dit twee rechte lijnen boven elkaar te zijn. Bij wave vorming (oftwel golf) zie je in plaats van een rechte lijn een golf, en bij steps zie je een trapvorm. Beide afwijkingen zorgen ervoor dat de kaak niet meer vrij beweegt en het paard steeds moeilijker gaat kauwen.Deze afwijkingen moeten ieder jaar met de elektrische vijl gecorrigeerd worden.

Diastema. Dit is een ruimte tussen tanden/kiezen die er niet hoort te zitten. Ze komen het meest voor bij oudere paarden met loszittende kiezen. Het probleem is dat voedsel beklemd komt te zitten in het gat, dit zorgt voor een enorme stank uit de mond en pijn. Het diastema wordt goed schoongemaakt en kan daarna ofwel wijder gemaakt worden (zodat er niks meer klemt) ofwel ofgevuld worden.

 diastema in spiegel

Hier is in de spiegel te zien dat er een groot gat tussen twee kiezen zit. Het tandvlees is ontstoken.

 

Smile/slant. Dit zijn afwijkingen van de snijtanden. Bij de smile is het net of het paard glimlacht, bij de slant zijn de snijtanden aan de ene kant hoger dan aan de andere kant, waardoor het gebit scheef loopt. Beide afwijkingen moeten met de vijl gecorrigeerd worden en het is ook aan te raden de kiezen eens te (laten) checken, die zijn in de meeste gevallen dan ook niet goed afgesleten.

 

Het trekken van kiezen

Soms is het nodig om een kies te trekken, als ze bijvoorbeeld erg los zitten of ontstoken zijn.

Vroeger moest het paard hiervoor onder algehele narcose en werd de kies via een gat in de schedel naar buiten "gestempeld". Aangezien het gat daarna weer dicht moet groeien, heeft dit een lange herstel periode.

Tegenwoordig is het voor de meeste gevallen mogelijk om kiezen te trekken bij het rechtstaande, suf gemaakte paard. Via een lange naald kunnen de kiezen plaatselijk verdoofd worden, waarna de kies met behulp van speciaal gereedschap getrokken kan worden. Dit hoeft niet in de kliniek te gebeuren, de behandeling wordt bij u thuis gedaan. Marjolein heeft aan de universiteit cursussen gevolgd om het trekken van kiezen netjes en goed uit te voeren.